{"id":1996,"date":"2025-11-10T00:16:07","date_gmt":"2025-11-10T00:16:07","guid":{"rendered":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/?p=1996"},"modified":"2025-11-19T10:39:26","modified_gmt":"2025-11-19T15:39:26","slug":"tarata-markan-jilir-irpirinakapa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/tarata-markan-jilir-irpirinakapa\/","title":{"rendered":"Tarata markan jil\u00efr irpirinakapa"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"1996\" class=\"elementor elementor-1996\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-848c823 e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"848c823\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7574f2b e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"7574f2b\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8e2a48f elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"8e2a48f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<h2>Tarata markan Jefes: El Doble Papel de la \u00c9lite Ind\u00edgena<\/h2><p>Jil\u00efr irpirinakax, ukham u\u00f1t\u2019atarakiwa <i>kurakasgos ukham u\u00f1t\u2019atawa<\/i>, ukax m\u00e4 originario ukaniwa <b>purapat pre-hispano ukham u\u00f1t\u2019atawa<\/b>. Ukan nayr\u00efr lurawipajj kunjamt\u00ef <b>intermediarios ukanaka<\/b> Estado (nayraqataxa inka, ukxaruxa espa\u00f1ol) ukhamaraki ind\u00edgena ayllu taypina.<\/p><p><b>Ukampirus,<\/b> Jupanakan lurawipax Colonial pachanx juk\u2019amp ch\u2019am\u00e4x\u00e4nwa. <b>Pachpa ja\u00f1chin\u00efpkchisa<\/b>, Jil\u00efr irpirinakax chiqapuniw uka... <b>impuesto apthapiwi<\/b> Corona Espa\u00f1ola ukan askipataki. <b>Juk&#039;ampi,<\/b> Jupanakax forzado trabajo de la... <b>mita<\/b>.<\/p><p><b>Ukhamipanxa,<\/b> Aka contexto colonial ukanx cacique ukan figurapax a <b>doble ukatxa contradictorio lurawi<\/b>: ayllunkirinakaru ukhamaraki, <b>mayni tuqitxa<\/b>, espa\u00f1ol jaqinakan askipataki.<\/p><h3>Pomata Jach\u2019a Jil\u00efr Irpirin ch\u2019amanchawipa<\/h3><p>C\u00faneo Vidal sarnaq\u00e4w yatxatirirjamaxa, Tarata markan sarnaq\u00e4wipanx nayr\u00efr jil\u00efr irpirinakax jikxatasiwayi, ukax maratpachaw utji <b>1568<\/b>. <b>Uka amuyunxa, .,<\/b> Tarata, Putina, Sama ayllunakan indionakax jach&#039;a quta p&#039;iqinchir &quot;jach&#039;a p&#039;iqinchirinakan&quot; ch&#039;amanchataw jikxatasipx\u00e4na <b>Pomata ukax m\u00e4 juk\u2019a pachanakanwa<\/b>. Uka mayacht\u2019asiwix jilpachax coca ukat guano ukanakan aljasi\u00f1apatw utjawayi.<\/p><p><b>Chiqansa,<\/b> Uka pacha (1568) qillqatanakax qhanancht\u2019iwa, uka... <b>Chambilla markanxa<\/b> ukat <b>Martin Diego jilatampiw u\u00f1t\u2019ayasi<\/b> Jupanakax Pomata, Tarata, Putina ukat Sama Valle ukanakan mayacht\u2019at p\u2019iqinchirinakap\u00e4nwa. <b>Tukuyawi,<\/b> Uka irpirinakax Tarata territorio uksanx directo representantes ukanipxataynawa, sa\u00f1\u00e4ni <b>Francisco Ninaja, Mart\u00edn Pillco Ninaja ukat Miguel Ger\u00f3nimo Ninaja Calisaya jupanakax ukham lurapx\u00e4na<\/b>, taqiniw Pomata markankir indio nativo ukham\u00e4pxi.<\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarata markan jil\u00efr irpirinakapax, prehispano ukan u\u00f1stayatawa, jupanakax intermediarios coloniales ukhamaw irnaqapx\u00e4na, ukatx 1568 maratpachaw uka suyurux Pomata markamp chikt\u2019ayapx\u00e4na.<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":1997,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[74],"tags":[81,77,76],"class_list":["post-1996","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-patrimonio","tag-cacicazgos","tag-historia","tag-tarata"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Cacicazgos en Tarata - Camino Inca Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Cacicazgos en Tarata. El doble papel de los caciques en Tarata durante la Colonia. Conoce a los Chambilla y Ninaja.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/tarata-markan-jilir-irpirinakapa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Cacicazgos en Tarata - Camino Inca Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Cacicazgos en Tarata. El doble papel de los caciques en Tarata durante la Colonia. Conoce a los Chambilla y Ninaja.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/tarata-markan-jilir-irpirinakapa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Camino Inca Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-11-10T00:16:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-11-19T15:39:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/caminoincatarata.pe\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1264\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"711\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Gobierno Regional Tacna\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Gobierno Regional Tacna\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"2 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Gobierno Regional Tacna\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/f9e0386a2cd5a49422ff41453a603ee9\"},\"headline\":\"Cacicazgos en Tarata\",\"datePublished\":\"2025-11-10T00:16:07+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-19T15:39:26+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/\"},\"wordCount\":261,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp\",\"keywords\":[\"Cacicazgos\",\"Historia\",\"Tarata\"],\"articleSection\":[\"Patrimonio\"],\"inLanguage\":\"ay\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/\",\"name\":\"Cacicazgos en Tarata - Camino Inca Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp\",\"datePublished\":\"2025-11-10T00:16:07+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-19T15:39:26+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/f9e0386a2cd5a49422ff41453a603ee9\"},\"description\":\"Cacicazgos en Tarata. El doble papel de los caciques en Tarata durante la Colonia. Conoce a los Chambilla y Ninaja.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"ay\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ay\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp\",\"width\":1264,\"height\":711,\"caption\":\"Los cacicazgos de Tarata\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/cacicazgos-en-tarata\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Cacicazgos en Tarata\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/\",\"name\":\"Camino Inca Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna\",\"description\":\"Plataforma oficial del proyecto Camino Inca \u2013 Qhapaq \u00d1an y Museo de Interpretaci\u00f3n de Tarata, que promueve la historia, cultura y turismo sostenible del sur andino.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"ay\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/f9e0386a2cd5a49422ff41453a603ee9\",\"name\":\"Gobierno Regional Tacna\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ay\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e85bc231392b3e23628643858fda2d7a5e1f2741b7229bfdfdc4249c0d052402?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e85bc231392b3e23628643858fda2d7a5e1f2741b7229bfdfdc4249c0d052402?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/e85bc231392b3e23628643858fda2d7a5e1f2741b7229bfdfdc4249c0d052402?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Gobierno Regional Tacna\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/caminoincatarata.pe\\\/ay\\\/author\\\/gore\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tarata markan jil\u00efrinakapa - Inka thakhi Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna","description":"Tarata markan jil\u00efr irpirinakapa. Tarata markanx jil\u00efr irpirinakan p\u00e4 lurawipax Colonial pachanx. Chambilla ukat Ninaja familianakampi u\u00f1t\u2019asipxam.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/tarata-markan-jilir-irpirinakapa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Cacicazgos en Tarata - Camino Inca Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna","og_description":"Cacicazgos en Tarata. El doble papel de los caciques en Tarata durante la Colonia. Conoce a los Chambilla y Ninaja.","og_url":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/tarata-markan-jilir-irpirinakapa\/","og_site_name":"Camino Inca Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna","article_published_time":"2025-11-10T00:16:07+00:00","article_modified_time":"2025-11-19T15:39:26+00:00","og_image":[{"width":1264,"height":711,"url":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Gobierno Regional Tacna","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Gobierno Regional Tacna","Est. reading time":"2 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/"},"author":{"name":"Gobierno Regional Tacna","@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/#\/schema\/person\/f9e0386a2cd5a49422ff41453a603ee9"},"headline":"Cacicazgos en Tarata","datePublished":"2025-11-10T00:16:07+00:00","dateModified":"2025-11-19T15:39:26+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/"},"wordCount":261,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp","keywords":["Cacicazgos","Historia","Tarata"],"articleSection":["Patrimonio"],"inLanguage":"ay","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/","url":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/","name":"Tarata markan jil\u00efrinakapa - Inka thakhi Tarata (Qhapaq \u00d1an), Tacna","isPartOf":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp","datePublished":"2025-11-10T00:16:07+00:00","dateModified":"2025-11-19T15:39:26+00:00","author":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/#\/schema\/person\/f9e0386a2cd5a49422ff41453a603ee9"},"description":"Tarata markan jil\u00efr irpirinakapa. Tarata markanx jil\u00efr irpirinakan p\u00e4 lurawipax Colonial pachanx. Chambilla ukat Ninaja familianakampi u\u00f1t\u2019asipxam.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#breadcrumb"},"inLanguage":"ay","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ay","@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#primaryimage","url":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp","contentUrl":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Los-cacicazgos-de-Tarata.webp","width":1264,"height":711,"caption":"Los cacicazgos de Tarata"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/cacicazgos-en-tarata\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Cacicazgos en Tarata"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/#website","url":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/","name":"Tarata Inca thakhi (Qhapaq \u00d1an), Tacna","description":"Plataforma oficial del proyecto Camino Inca \u2013 Qhapaq \u00d1an ukhamaraki Museo de Interpretaci\u00f3n Tarata, ukaxa ch\u2019amanchatawa historia, cultura ukhamaraki turismo sostenible de los Andes sur uksana.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"ay"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/#\/schema\/person\/f9e0386a2cd5a49422ff41453a603ee9","name":"Tacna markan Gobierno Regional ukan irnaqiri","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ay","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e85bc231392b3e23628643858fda2d7a5e1f2741b7229bfdfdc4249c0d052402?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e85bc231392b3e23628643858fda2d7a5e1f2741b7229bfdfdc4249c0d052402?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/e85bc231392b3e23628643858fda2d7a5e1f2741b7229bfdfdc4249c0d052402?s=96&d=mm&r=g","caption":"Gobierno Regional Tacna"},"url":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/author\/gore\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1996","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1996"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1996\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2001,"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1996\/revisions\/2001"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1996"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/caminoincatarata.pe\/ay\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}